Kodikoloji (Yazma Eser Bilimi) Nedir ve Nasıl Uygulanır?
Kodikoloji, Yunanca codex (kitap/cilt) ve logos (bilim) kelimelerinden türetilmiş olup el yazması kitapların fiziksel ve arkeolojik incelemesidir. Metin tenkidi (edisyon kritik) yapacak bir araştırmacının ilk adımı, kullanacağı nüshaların kodikolojik tavsifini eksiksiz çıkarmaktır.
Standart Bir Yazma Nüsha Tavsifinde Bulunması Gerekenler
- Müstensih ve Ketebe: Eseri kopyalayan hattatın adı, istinsah tarihi ve istinsah mekânı. Bu bilgi ferağ kaydında saklıdır.
- Yazı Cinsi (Paleografi): Eserin Nesta'lîk, Nesih, Rika' veya Sülüs hatlarından hangisiyle yazıldığı. Edebi divan ve mesnevilerde genellikle nesta'lik hat tercih edilmiştir.
- Filigran ve Kağıt: Kağıdın Doğu menşeli (aharlı) mi yoksa Avrupa/İtalyan menşeli (üç hilal, taç, terazi filigranlı) mi olduğu eserin asrını belirlemede kilit rol oynar.
- Cilt Sanatı: Miklepli (okuma işaretli dilcik), şemseli, köşebentli ve zencirekli klasik Osmanlı ciltleri nüshanın saray veya seçkin bir kütüphane için hazırlandığını gösterir.
Edisyon Kritik ve Metin Neşrinde Kullanımı
Tavsif ettiğiniz yazma nüshaları, Bitigey Edisyon Kritik & Varyant Tezgahı'na Nüsha A, Nüsha B ve Nüsha C olarak yükleyebilir; aralarındaki mısra farklarını otomatik apparatus criticus aparatı ile dipnotlandırabilirsiniz.